[BASE Cinque - Appunti di Matematica ricreativa]

Pippini Regalis et Nobilissimi Juvenis Disputatio cum Albino Scholastico

Dialogo di Pipino e Alcuino (tratto da Patrologia Latina 101, 975-980)

Nota: Pipino il secondo figlio di Carlo Magno. Alcuino ha 50 anni e Pipino ne ha 5. Un indovinello di questo dialogo commentato risolto nella pagina Un indovinello di Alcuino

MONITUM PRAEVIUM. Cl. Quercetanus Disputationem quae sequitur edidit juxta exemplar impressum Hamburgi anno 1615. In codice ms. Salisburgensi 900 annorum eadem Disputatio exstat media inter epistolas et carmina Alcuini, absque tamen auctoris nomine; e quo lectiones variantes adnotavimus.

Pippinus. Quid est littera?—Albinus. Custos historiae.

P. Quid est verbum?—A. Proditor animi.

P. Quis generat verbum?—A. Lingua.

P. Quid est lingua?—A. Flagellum aeris.

P. Quid est aer?—A. Custodia vitae.

P. Quid est vita?—A. Beatorum laetitia, miserorum moestitia, exspectatio mortis.

P. Quid est mors?—A. Inevitabilis eventus, incerta [0975D] peregrinatio, lacrymae viventium, testamenti firmamentum, latro hominis.

P. Quid est homo?—A. Mancipium mortis, transiens viator, loci hospes.

P. Cui similis est homo?—A. Pomo.

P. Quomodo positus est homo?—A. Ut lucerna in vento.

P. Ubi est positus?—A. Intra sex parietes.

P. Quos?—A. Supra, subtus; ante, retro; dextra laevaque.

353 P. Quot modis variabilis est?—A. Sex.

P. Quibus?—A. Esurie et saturitate; requie et labore; vigiliis et somno.

[0976C] P. Quid est somnus?—A. Mortis imago.

P. Quid est libertas hominis?—A. Innocentia.

P. Quid est caput?—A. Culmen corporis.

P. Quid est corpus?—A. Domicilium animae.

P. Quid sunt comae?—A. Vestes capitis.

P. Quid est barba?—A. Sexus discretio, honor aetatis.

P. Quid est cerebrum?—A. Servator memoriae.

P. Quid sunt oculi?—A. Duces corporis, vasa luminis, animi indices.

P. Quid sunt nares?—A. Adductio odorum.

P. Quid sunt aures?—A. Collatores sonorum.

P. Quid est frons?—A. Imago animi.

P. Quid est os?—A. Nutritor corporis.

P. Quid sunt dentes?—A. Mola [Ms., Molae] [0976D] morsorum.

P. Quid sunt labia?—A. Valvae oris.

P. Quid est gula?—A. Devorator cibi.

P. Quid manus?—A. Operarii corporis.

P. Quid sunt digiti?—A. Chordarum plectra.

P. Quid est pulmo?—A. Servator aeris.

P. Quid est cor?—A. Receptaculum vitae.

P. Quid est jecur?—A. Custodia caloris.

P. Quid est fel?—A. Suscitatio iracundiae.

P. Quid est splenis?—A. Risus et laetitiae capax.

P. Quid est stomachus?—A. Ciborum coctor [Ms., coquator].

P. Quid est venter?—A. Custos fragilium.

[0977A] P. Quid sunt ossa?—A. Fortitudo corporis.

P. Quid sunt coxae?—A. Epistylia columnarum.

P. Quid sunt crura?—A. Columnae corporis.

P. Quid sunt pedes?—A. Mobile fundamentum.

P. Quid est sanguis?—A. Humor venarum, vitae alimentum.

P. Quid sunt venae?—A. Fontes carnis.

P. Quid est coelum?—A. Sphaera volubilis, [culmen immensum].

P. Quid est lux?—A. Facies omnium rerum.

P. Quid est dies!—A. Incitamentum laboris.

P. Quid est sol?—A. Splendor orbis, coeli pulchritudo, naturae gratia, honor diei, horarum distributor.

P. Quid est luna?—A. Oculus noctis, roris larga, [0977B] praesaga tempestatum.

P. Quid sunt stellae?—A. Pictura culminis, nautarum gubernatores, noctis decor.

P. Quid est pluvia?—A. Conceptio terrae, frugum genitrix.

P. Quid est nebula?—A. Nox in die, labor oculorum.

P. Quid est ventus?—A. Aeris perturbatio, mobilitas aquarum, siccitas terrae.

P. Quid est terra?—A. Mater crescentium, nutrix viventium, cellarium vitae, devoratrix omnium.

P. Quid est mare?—A. Audaciae via [Ms., audacia vitae], limes terrae, divisor regionum, hospitium fluviorum, fons imbrium, refugium in periculis, gratia in voluptatibus.

[0977C] P. Quid sunt flumina?—A. Cursus indeficiens, refectio solis, irrigatio terrae.

P. Quid est aqua?—A. Subsidium vitae, ablutio sordium.

P. Quid est ignis?—A. Calor nimius, fotus nascentium, maturitas frugum.

P. Quid est frigus?—A. Febricitas membrorum.

P. Quid est gelu?—A. Persecutio herbarum, perditio [Ms., persecutor. . . perditor] foliorum, vinculum terrae, fons aquarum.

P. Quid est nix?—A. Aqua sicca.

P. Quid est hiems?—A. Aestatis exsul.

P. Quid est ver?—A. Pictor terrae.

P. Quid est aestas?—A. Revestio terrae, maturitio [0977D] frugum.

P. Quid est autumnus?—A. Horreum anni.

P. Quid est annus?—A. Quadriga mundi.

P. Quis ducit [eam?]—A. Nox et dies, frigus et calor.

P. Quis est auriga ejus?—A. Sol et luna.

P. Quot habet palatia?—A. Duodecim.

P. Qui sunt praetores palatiorum?—A. Aries, Taurus, Gemini, Cancer, Leo, Virgo, Libra, Scorpius, Arcitenens [Ms., Sagittarius], Capricornus, Aquarius, Pisces.

P. Quot dies habitat [Ms., habitant] in unoquoque palatio?—A. Sol XXX [dies et decem semis] horas [a [0977D] Vid. epist. Alcuini 83.] . [0978A] Luna duos dies et octo horas, et bisse unius horae.

P. Magister, timeo altum ire.—A. Quis te duxit in altum.

P. Curiositas.—A. Si times, descendam [Ms., descendamus]. Sequar quocunque ieris.

P. Si scirem quid esset navis, praepararem tibi, ut venires ad me.—A. Navis est domus erratica, ubilibet hospitium, viator sine vestigiis, vicina [Ms., vicinus] arenae.

P. Quid est arena?—A. Murus terrae.

P. Quid est herba?—A. Vestis terrae.

P. Quid sunt olera?—A. Amici medicorum, laus coquorum.

P. Quid est, quod amara dulcia facit?—A. Fames.

[0978B] P. Quid est, quod hominem non lassum facit?—A. Lucrum.

354 P. Quid est vigilanti somnus?—A. Spes.

P. Quid est spes?—A. Refrigerium laboris, [dubius eventus].

P. Quid est amicitia?—A. Aequalitas amicorum [Ms., animorum].

P. Quid est fides?—A. Ignotae rei et mirandae certitudo.

P. Quid est mirum?—A. Nuper vidi hominem stantem, mortuum ambulantem [Ms., molientem ambulantem], qui nunquam fuit.

P. Quomodo potest esse, pande mihi?—A. Imago in aqua.

[0978C] P. Cur hoc non intellexi per me, dum toties vidi [hunc ipsum hominem]?—A. Quia bonae indolis es juvenis et naturalis ingenii, proponam tibi quaedam alia mira; tenta, si per teipsum possis conjicere illa.

P. Faciam [Ms., faciemus]; tamen ita, si secus, quam est, dicam, corrigas me.—A. Faciam, ut vis. Quidam ignotus mecum sine lingua et voce locutus est, qui nunquam ante fuit, nec postea erit; et quem non audiebam, nec novi.

P. Somnium te [forte] fatigavit magister?—A. Etiam, fili. Audi et aliud: Vidi mortuos generare vivum, et aura vivi consumpti sunt mortui.

P. De fricatione arborum ignis natus est, consumens [arbores].—A. Verum est. Audivi mortuos [0978D] multa loquentes.

P. Nunquam bene, nisi suspendantur in aere.—A. Vere. Vidi ignem inexstinctum pausare in aqua.

P. Silicem [in aqua significare vis, reor].—A. Ut reris, sic est. Vidi mortuum sedentem super vivum, et in risu mortui mortuus est vivus [Ms., moritur vivus].

P. Hoc coci [Ms., coqui] nostri norunt.—A. [norunt]. Sed pone digitum super os, ne pueri hoc audiant, quid sit. Fui in venatione cum aliis, in qua si quid cepimus, nihil nobiscum portavimus; quem non potuimus capere, domum portavimus nobiscum.

[0979A] P. Rusticorum est haec venatio.—A. est. Vidi quemdam natum, antequam esset conceptus.

P. Vidisti, et forte manducasti.—A. Manducavi. Quid [Ms., Quis] est, qui non est, et nomen habet et responsum dat sonanti?

P. Biblos in silva [Ms., Bilos in silvis] interroga.—A. Vidi hospitem currentem cum domo sua; et ille tacebat, et domus sonabat.

P. Para mihi rete, et pandam tibi.—A. Quis est, quem videre non potes [qui. . . potest], nisi clausis oculis?

P. Qui stertit, tibi ostendit illum.—A. Vidi hominem octo in manu tenentem, et de octonis [subito] rapuit septem, et remanserunt sex.

P. Pueri in scholis hoc sciunt.—A. Quis est, [0979B] cui, si caput abstuleris, altior surgit?

P. Vide [Ms., Vade] ad lectum tuum et ibi invenies.—A. Tres fuere; unus nusquam [Ms., nunquam] natus et semel mortuus. [Alter semel natus, [0980A] nunquam mortuus]. Tertius semel natus et bis mortuus [a [0979] Confer Symposii Aenigma 94, et Bonav. Vulcanii pag. 294.] .

P. Primus aequivocus terrae [Ms., meae]; secundus Deo meo; tertius homini pauperi.—A. Dic tamen primas litteras [nominum].

P. I. V. [Ms. IIII,] 12 XXX.—A. Vidi feminam volantem, rostrum habentem ferreum, et corpus ligneum et caudam pennatam, mortem portantem.

P. Socia militum.—A. Quid est miles?

P. Murus imperii, timor hostium, gloriosum servitium.—A. Quid est quod est et non est?

P. Nihil.—A. Quomodo potest esse et non est [Ms., esse]?

P. Nomine est, et re non est.—A. Quid [Ms., Quis] est tacitus nuncius?

[0980B] P. Quem manu teneo.—A. Quid tenes manu?

P. Epistolam meam [Ms., tuam].—A. Lege feliciter, fili.

Nota: Il testo latino tratto dalla pagina di Jean Lauand, Fac. de Educ. da USP

Data creazione: febbraio 2006

Ultimo aggiornamento: febbraio 2006

xhtml 1.1


Sito Web realizzato da Gianfranco Bo